Agroforestry in Nederland: provinciale netwerken als motor van opschaling

Agroforestry, het telen van houtige gewassen in combinatie met gewasteelt en dierlijke productiesystemen, heeft in Nederland een solide basis gekregen dankzij de provinciale netwerken. Deze netwerken spelen een cruciale rol in het organiseren, ondersteunen en informeren van boeren. Ze creëren verbindingen tussen de praktijk en beleidsmakers, en versterken daarmee de implementatie van agroforestry als een duurzaam landbouwsysteem. De unieke bottom-up aanpak bij de opschaling van agroforestry, waarbij boeren het initiatief nemen, onderscheidt Nederland van andere landen, waar beleids- en onderzoeksorganisaties de drijvende kracht zijn. De aanpak met provinciale netwerken sluit naadloos aan bij de provinciale structuur en verscheidenheid, en biedt ruimte voor maatwerk per regio. Tegelijkertijd groeit de interesse van andere organisaties en bedrijven om bij te dragen aan de agroforestry-beweging. 

Na 10 jaar van werken aan agroforestry zijn er twee meetmomenten gedraaid op weg naar 25.000 ha agroforestry systemen. Het eerste netwerk in Brabant in 2017 resulteerde in 500 ha. De tweede ronde, het opzetten van een netwerk met landelijke dekking onder LVVN met RVO, resulteert in 3000ha in 2024.  

Dit is het moment om de rol en positie van Stichting Agroforestry Nederland, als nationale vertegenwoordiger van de European Agroforestry Federation (EURAF), te herdefiniëren en te versterken. Samen met partners uit de overheid, het bedrijfsleven, de financiële sector, het onderzoek, het onderwijs en maatschappelijke organisaties willen we de schaalslag maken naar 25.000 hectare agroforestrysystemen in 2030. Uniek aan agroforestry in Nederland is dat in elke provincie een actief provinciaal agroforestry-netwerk aanwezig is.
 
Op dit moment wordt hard gewerkt aan de verdere professionalisering van het Agroforestry Netwerk Nederland (ANN). Stichting Agroforestry Nederland vervult hierin haar rol als ruggengraat van de organisatie, waarin de praktijk en de provinciale netwerken, met de voeten letterlijk in de aarde, verbonden zijn met onderzoek, onderwijs, marktontwikkeling en beleid. De provinciale netwerken staan in het centrum van deze ontwikkeling. Want op het land, dáár gaat het gebeuren! In de provinciale netwerken staat de boer centraal. Hieronder lees je een update over agroforestry in de verschillende provincies.

Agroforestry Netwerk Groningen

Het Agroforestry Netwerk Groningen is met dank aan de Landschapswerkplaats begin 2025 van start gegaan voor twee jaar. Het netwerk ondersteunt boeren en andere geïnteresseerden bij de ontwikkeling en toepassing van agroforestry in Groningen door behoeften van deelnemers te inventariseren en gezamenlijk kennis op te bouwen. Hierbij benutten we bestaande expertise uit andere regio’s en werken nauw samen met het Agroforestry Netwerk Nederland (ANN). We organiseerden 5 zomerbijeenkomsten bij pionierende boeren, we delen nieuwsbrieven en voeren quickscan adviezen uit.
 
De Holstein-koeien van Jan Pieter van Tilburg grazen op kruidenrijke weiden in het open zandgebied bij Hellum, waar betonpaden hen begeleiden langs een vernieuwend landschap. Geïnspireerd door Friese collega Jan Woudstra en gesteund door zijn imker-vrouw Margaretha, plantte Jan Pieter als demobedrijf Duurzame Landbouw een kilometer voederhaag met 15 inheemse soorten, na overleg met de buurman en de gemeente. De lage hagen, GPS-gestuurd in strakke lijnen aangelegd, verrijken niet alleen het koeienrantsoen met bladeren en twijgen, maar zorgen ook voor windbreking, biodiversiteit en landschapsverfraaiing. Mensen zijn nieuwsgierig: een man op een brommer kwam kijken, en Jan Pieter wil zijn kennis graag delen binnen het Agroforestry Netwerk Groningen. ‘Ik leer in de praktijk, en wil ook bij anderen kijken.’ Nieuwe ideeën borrelen al: meer kilometers haag langs toekomstige koeienroutes. Wat kunnen bomen nog meer betekenen voor zijn bedrijf?

Agroforestry Netwerk Friesland

‘It giet oan’! Ook in het hoge noorden ruist er iets door het struikgewas en gaan we aan de slag! Wat een mooie agroforestry-ontwikkelingen zijn er al in het zuiden van het land, en ook het midden is aardig op gang. Ik ben een aantal keren bij de provinciale trekkersoverleggen geweest. Inspirerend en wat een fijne sfeer waar kennis en kunde gedeeld worden. Het is toch weer mensenwerk; met zijn allen kom je verder.

In opdracht van de Provinsje Fryslân is een groep boeren in de herfst van 2024 aan de slag gegaan met het opzetten van een kernteam. Hierin zitten ongeveer zes boeren die al met agroforestry bezig zijn en graag hun enthousiasme en kennis willen uitdragen. Er zijn gesprekken gevoerd met boeren en stakeholders over agroforestry in Friesland, en de ontwikkelingen en specifieke omstandigheden voor Friesland zijn bekeken. In april konden we als kernteam een Werkplan Agroforestry Friesland aan de Provinsje aanbieden. Samen met de ambtenaren hebben we een mooi plan opgezet voor een periode van vijf jaar. Met een aantal zaken kunnen wij aan de slag, en voor een aantal zoeken wij nog financiering. Het is de bedoeling om als groep boeren gesprekspartner te zijn voor de Provinsje en stakeholders en een coördinerende rol te vervullen.

We gaan het gedegen en voorzichtig aanpakken, want we willen goed omgaan met de belangen van het open landschap en de weidevogels. De weidevogels, vooral kieviten en grutto’s, zitten diep in de harten van de Friese boeren, en bomen en struiken combineren daar nu eenmaal minder goed mee. We gaan kijken wat er wel kan in de open gebieden; dat zal vooral om voederhagen bij de erven gaan. In de akkerbouwgebieden bij de Waddenzee en in het bosrijke gebied in het zuiden van de provincie zullen meer mogelijkheden zijn. Op dit moment leggen we prioriteit bij het bekendmaken van agroforestry.

Begin april hebben wij een filmvertoning van de film ‘Bomen op mijn Land’ georganiseerd bij Hogeschool Van Hall Larenstein in Leeuwarden. Het was een zeer geslaagde middag met een gevarieerde opkomst van studenten, beleidsmedewerkers, boeren en andere belangstellenden. Filmmaker Joris van der Kamp was zelf aanwezig en na de film was er een interessante discussie over agroforestry. De film hebben wij als inspirerend en verbindend ervaren. Dus zeker een aanrader om een filmvertoning te organiseren! Sinds kort is de film ook beschikbaar op YouTube!

Agroforestry Netwerk Flevoland

Het Agroforestry Netwerk Flevoland bestaat sinds december 2022 en is opgebouwd uit een groeiende groep boeren die elkaar op de hoogte houden van ontwikkelingen in agroforestry. In de Flevolandse context zijn dat veel akkerbouwers, wat zorgt voor een  ook specifieke focus op het combineren van meerjarige houtige gewassen met een jaarlijks roterend bouwplan in samenhang met meerjarige houtige gewassen.

Door de aanpak van ‘boeren met boeren’ ontstaat een sterke community waarin kennisdeling centraal staat. Werkbezoeken vormen een belangrijk onderdeel van de netwerkactiviteiten en worden gecombineerd met sprekers of specialisten. Leden van de community kunnen zich aanmelden als gastbedrijf en aangeven welke kennis ze zoeken. Inhoudelijke vragen gaan bijvoorbeeld over de systeeminnovatie die nodig is bij het integreren van agroforestry in akkerbouwsystemen. Dankzij directe lijnen met WUR, Aeres Dronten en het Louis Bolk Instituut worden praktijkvragen steeds vaker opgepakt in onderzoek. Het netwerk speelt hierin een cruciale verbindende rol. 

Daarnaast werkt een groep boeren aan de opzet van de korte keten Agroforestry Flevoland (KKAF), waarin de hele keten van plan tot afzet in boerenhanden blijft. Denk aan het ontwikkelen van mechanisch beheer en oogst van noten, het opzetten van een regionale verwerkingslijn en de organisatie van de regionale afzet. Het netwerk heeft deze boeren samengebracht en ondersteunt ook bij gezamenlijke subsidieaanvragen, zoals die voor 130 hectare aanplant via het GLB: een belangrijke stap waarin provinciaal beleid en boerenambitie samenkomen. Het netwerk heeft een website: www.agroforestryflevoland.nl. Hier vind je veel informatie over agroforestry met voorbeelden uit de praktijk in Flevoland akkerbouw en kun je je aanmelden als lid van de community. Hou ook LinkedIn in de gaten: daar is het netwerk voortaan actief.

Agroforestry Netwerk Gelderland

Het bedrijf van de familie Walvoort ligt tussen Borculo en Lochem aan de Nettelhorsterweg. Het bedrijf heeft 85 hectare weiland (145 melkkoeien, 70 stuks jongvee en 1100 vleesvarkens). Tevens 2 ha bos en singels. Het wordt gerund door vader Rik Walvoort en zoon Robin Walvoort. Het bedrijf is volop in beweging en het experiment wordt niet geschuwd. De centrale vraag in de vorming van de  visie van Walvoort luidt: Hoe kunnen we hier over 100 jaar nog steeds boeren?

In 2020 hebben zij een plan opgesteld voor de inpassing van nuttige bomen op hun bedrijf. Daarmee willen zij de huidige bedrijfsvoering versterken door te werken aan diergezondheid en dierenwelzijn, onder andere via de aanleg van voederhagen. Daarnaast verkennen zij de mogelijkheden om de bedrijfsactiviteiten te verbreden met de teelt van noten. De voederhagen dienen meerdere doelen. Doordat ze zijn aangeplant op de verplichte bufferzones, dragen de hagen bij aan een betere waterkwaliteit, doordat af- en uitspoeling van nutriënten wordt verminderd. Bovendien maken ze het landschap geschikter voor boerenlandvogels – en bovenal gewoon mooier. De uitvoering van de plannen verloopt gefaseerd. In 2024 en 2025 is de eerste kilometer voederhaag geplant.

Robin is een ambassadeur voor agroforestry in zijn buurt. Verbetering van de waterkwaliteit en de groenblauwe dooradering realiseer je niet alleen op je eigen bedrijf. Daarom werkt hij al drie jaar samen met het Gelderse agroforestry netwerk en het collectief VALA om het mogelijk te maken verplichte buffers langs watergangen, ook die van het waterschap, in te planten met nuttige bomen en struiken voor agrarische bedrijven.
 
Het Agroforestry netwerk Gelderland werd in 2020 opgericht samen met de Provincie Gelderland. Tijdens de eerste bijeenkomst onderzochten 15 boeren hoe bomen en struiken hun bedrijf zouden kunnen verbeteren. Inmiddels is de stichting Agroforestry Gelderland uitgegroeid tot een informatiepunt voor 300 Gelderse boeren. Samen met agrarische natuurcollectieven zijn er 63 bedrijfsplannen opgesteld, en dankzij een subsidie van de Provincie worden er nu al meer dan 250 hectare agroforestrysystemen ontwikkeld op 40 + bedrijven.

In de komende jaren zullen we boeren blijven informeren en ondersteunen bij hun plannen en de aanleg ervan. Daarnaast zullen we kennis beschikbaar stellen voor het beheer van deze systemen en werken aan het creëren van vraag in de voedselindustrie, biobased industrie, hernieuwbare energiemarkt en verwaarding van regulerende ecosysteemdiensten. Ons doel is om boeren te ondersteunen in hun ondernemerschap en bij te dragen aan een veerkrachtige agrarische sector. Om dit te faciliteren werken wij nu op drie plekken in Gelderland aan de ontwikkeling van kennishubs onder de werktitel ‘Goed Boeren met Bomen’.

Agroforestry Netwerk Utrecht

Het Agroforestry Netwerk Utrecht heeft de afgelopen twee jaar een solide basis gelegd met meer dan twintig bedrijfsplannen, succesvolle bijeenkomsten en groeiende betrokkenheid van boeren, ontwerpers en beleidsmakers. Met de toekenning van de EIP-subsidie in april 2025 start een nieuwe fase: de komende drie jaar wordt ingezet op verdere opschaling en verankering van agroforestry in de provincie Utrecht.

Dankzij dit project kunnen 55 boeren ondersteund worden met bedrijfsplannen, kennisuitwisseling in een Community of Practice, collectieve afzet initiatieven en beleidsverankering via embeddingsessies met een bredere groep stakeholders. Zo groeit het netwerk door van pioniersfase naar structurele kracht binnen de landbouwtransitie. 

Op melkveehouderij Oogst van Eigen Erf in Stoutenburg zijn Annelieke en Gebrand Overgoor anderhalf jaar geleden gestart met agroforestry, vanuit een intrinsieke motivatie om hun bedrijf toekomstbestendiger te maken én vanwege de ligging aan A-water. Door bomen aan te planten binnen de bufferzone langs de Barneveldse Beek dragen zij bij aan schoner water én aan de ecologische verbinding tussen de natuur en hun erf. Het ontwerp bevat onder meer hoogstamfruit langs een historisch wandelpad, waarmee het landgoedkarakter wordt versterkt.

De nieuwe aanplant levert niet alleen biodiversiteit, maar ook ingrediënten voor de zelfgemaakte jam en chutney van Annelieke, wat de winkel ‘Oogst van Eigen Erf’ verrijkt en de verbinding met burgers versterkt. De aanleg en het beheer vragen extra werk, maar de positieve reacties en de zichtbare verandering op het erf maken het meer dan de moeite waard. Hun advies aan andere boeren: laat je goed informeren, kijk bij collega’s en laat je begeleiden in het ontwerp.

Agroforestry Netwerk Drenthe

In Drenthe is in juli van dit jaar het Agroforestry Netwerk Drenthe officieel van start gegaan. De Natuur en Milieufederatie Drenthe, Agrarische Natuur Drenthe, Landschapsbeheer Drenthe en de Vereniging Drentse Voedselbossen hebben de handen ineengeslagen om dit netwerk neer te zetten. Voor de komende 2 jaar heeft het netwerk financiering vanuit de provincie voor het vergroten van de kennisuitwisseling rond agroforestry in Drenthe.

We organiseren kennisbijeenkomsten en/of excursies, brengen een nieuwsbrief uit en hebben een site www.agroforestrydrenthe.nl waarop meer informatie te vinden is. In september vond de eerste inspiratiebijeenkomst plaats over Agroforestry op het erf. In december volgt een bijeenkomst over de aanplant en het beheer voederhagen. In 2026 organiseert het Agroforestry Netwerk Drenthe bijeenkomsten over de plek van bomen in toekomstbestendige voedselproductie en Agroforestry in het Drentse landschap. Het netwerk breidt zich ook uit. Er zijn al gesprekken over samenwerking geweest met LTO Noord, Waterleidingmaatschappij Drenthe en MeerBomenNu.

Agroforestry Netwerk Overijssel

In Overijssel hebben we vanuit het agroforestry netwerk afgelopen maanden flink ingezet op het creëren van meer bewustwording rondom de bijdrage die agroforestry kan leveren op veel verschillende maatschappelijke thema’s. Zo hebben we een inspiratiesessie gehouden voor beleidsmedewerkers van gemeenten en Omgevingsdiensten. Ook voor geïnteresseerde agrariërs hebben we dit eerste half jaar veel verschillende thema’s (oa akkerbouw, verdienmodel, snoei) uitgelicht tijdens veldbezoeken, excursies en in een online café. Op 21 juni stond er nog een Zomermarkt met een demonstratie ‘zomer onderhoud van fruit en noten’ op het programma, op het erf van kwekerij Decohof in Hoonhorst.
 
Ook provincie Overijssel stimuleert de toepassing van agroforestry in de agrarische bedrijfsvoering. Naast een bijdrage in de kosten voor aanplant is er ook een vergoeding mogelijk voor de eerste 6 jaar in onderhoud en beheer van het systeem. Daarnaast is er een voucher beschikbaar voor het laten opstellen van een bedrijfsplan op maat, en stimuleert provincie de investering in machines voor onderhoud, oogst of verwerking. Daarmee laat provincie zien dat zij deze ontwikkeling belangrijk vindt en is het een signaal dat de overheid agrariërs nodig heeft bij het realiseren van haar beleidsdoelen. 
 
Onlangs heeft ook de Wageningen Universiteit & Research een verkenning afgerond naar de potentie van verschillende vormen van agroforestry in Overijssel. Het rapport beschrijft hoe deze verschillende vormen bijdragen aan een toekomstbestendig Overijssels landelijk gebied. Deze analyse helpt ons als netwerk om te focussen op bepaalde beleidsthema’s en op gebieden waar de impact het grootst kan zijn. Vanuit het netwerk werken we aan een visie waar we de komende jaren naartoe willen. In het najaar toetsen we deze visie met het netwerk en andere stakeholders.
 
Notenteelt blijft nog wel even pionieren: agroforestry in Radewijk
Op het erf van oud-melkveehouder Jan van der Veen in Radewijk zie je het direct: hier wordt op een andere manier geboerd. Bij Eetbaar Erf van der Veen wordt akkerbouw slim gecombineerd met de teelt van hazelnoten. Deze vorm van agroforestry laat zien dat landbouw en bomen elkaar kunnen versterken.
 
Afgelopen mei kreeg het bedrijf bezoek van Maurits von Martels, gedeputeerde van de Provincie Overijssel. Hij overhandigde de subsidiebeschikking als steun voor deze innovatieve stap richting natuur-inclusieve landbouw. ‘Samen met het agroforestry Netwerk hebben we mooi kunnen laten zien hoe agroforestry er in de praktijk uit kan zien. En, heel leuk, een mooie voucher ontvangen om te gebruiken voor de verdere ontwikkeling’, aldus Jan van der Veen. Waar vroeger koeien, varkens en vleeskuikens werden gehouden, is het bedrijf inmiddels omgeschakeld.

Naast hazelnoten worden er op het erf ook scharrelvleeskuikens gehouden voor het ‘Beter voor’-programma van Albert Heijn. De familie werkt daarnaast aan de aanleg van een ‘eetbaar erf’ volgens de principes van een voedselbos. Met deze aanpak laat Jan zien hoe agroforestry niet alleen goed is voor biodiversiteit en bodemkwaliteit, maar ook past binnen een rendabele bedrijfsvoering. Zijn tip? ‘Ga veel kijken bij collega’s en trek daarna je eigen plan, want de omstandigheden zijn overal anders’

Agroforestry Netwerk Noord-Holland

Op woensdag 7 mei vond in Hensbroek de kick-off plaats van het Agroforestry Netwerk Noord-Holland. Meer dan veertig deelnemers, veelal agrariërs, kwamen samen om kennis, ervaringen en ideeën uit te wisselen over agroforestry.

Wil Sturkenboom van Fruittuin West deelde zijn lessen uit de praktijk, gevolgd door een inspirerend bezoek aan het agrarische voedselbos De Korte Weg van Anna Kuiper. Anna is tevens kartrekker van het Agroforestry Netwerk Noord-Holland. Met De Korte Weg ontwikkelt zij een agrarisch voedselbos dat zoekt naar de optimale balans tussen rendabiliteit en maximale biodiversiteit. Het project laat zien hoe voedselproductie en natuurherstel hand in hand kunnen gaan binnen een professioneel landbouwsysteem.

Tijdens een interactieve workshop verkenden de agrariërs hoe zij het best ondersteund kunnen worden bij het toepassen van agroforestry op hun eigen bedrijf. De bijeenkomst werd gekenmerkt door enthousiasme, leergierigheid en de behoefte aan praktische kennisdeling. Deelnemers gaven aan vooral behoefte te hebben aan praktijkvoorbeelden, inzichten in beleid en financiering, en samenwerking met lokale partijen. Deze input vormt de basis voor de verdere ontwikkeling van het netwerk: een plek waar agrariërs elkaar ontmoeten, samenwerken en bouwen aan een toekomstbestendig landbouwsysteem in Noord-Holland.

Agroforestry Netwerk Zuid-Holland

In opdracht van de Provincie Zuid-Holland is Coöperatie Ondergrond in september begonnen om een Provinciaal agroforestry netwerk op te zetten, te coördineren en aan te jagen. Het Agroforestry Netwerk Zuid-Holland wordt het centrale aanspreekpunt voor iedereen in de provincie die iets met agroforestry doet of wil.

Geïnspireerd door het werk van de andere Provinciale netwerken en voortbouwend op het werk van organisaties als Wij.land en Rotterdam de boer op! gaan we de komende maanden met boeren en andere betrokkenen in gesprek. We kijken erg uit naar alle nieuwe ontmoetingen, ervaringen, ontwikkelingen, plantdagen, bedrijfsbezoeken en overige zaken op gebied van agroforestry in de provincie. 

In Zuid-Holland is een klein aantal pioniers al aan de slag met agroforestry, van voederhaag tot complexe agroforestry. Het komende jaar worden samen met boeren ook 7 nieuwe bedrijfsplannen ontwikkeld, waarvan een deel in samenwerking met Wij.Land in het veenweidegebied waar in november een nieuwe studiewerkgroep agroforestry zal starten. 

Agroforestry Netwerk Zeeland

De afgelopen jaren hebben we langzaam maar gestaag kunnen bouwen aan het agroforestry-programma in de provincie Zeeland. De provincie was al partner in de PPS Akkerbouw, gaf opdracht tot het opzetten van het agroforestry-netwerk en liet onderzoeken uitvoeren naar de inzetbaarheid van agroforestry bij de aanpak van bodem- en waterproblematiek en stikstof.

Momenteel kunnen Zeeuwse bedrijven agroforestry-bedrijfsplannen laten opstellen. Daarnaast werkt Tom Dekker van de provincie aan de uitwerking van een subsidieregeling. De inpasbaarheid van agroforestry, met name in de akkerbouw, is niet eenvoudig, maar er worden mooie stappen gezet.

Een voorbeeld is Daniel Mangnus, een jonge akkerbouwer met een bedrijf van 67 hectare in Biervliet in Zeeuws-Vlaanderen. Hij wil zijn, al zeer diverse, bedrijf verder uitbouwen met agroforestry. Hij heeft al flink wat fruitbomen en bessen aangeplant en enkele rijen Pauwlonia om de wind te breken. Komende winter wil hij vooral bezig gaan met hazelaars in rijenteelt met akkerbouw. Op de foto staat Daniel bij zijn fruitbomen.

Agroforestry Netwerk Brabant

Het Agroforestry Netwerk Brabant is een van de oudste netwerken in Nederland en telt inmiddels meer dan 70 boeren met aangeplante agroforestry-systemen. Het netwerk richt zich op kennisuitwisseling en ondersteuning van zowel bestaande als nieuwe deelnemers.

In 2025 lag de focus op diverse activiteiten. Zo kregen agrariërs begeleiding bij de GLB-subsidieaanvraag voor agroforestry (openstelling: 11 juni) en werden collegiale ketens en afzetstructuren ontwikkeld. Ook liep er een pilot met Bosvlaai en Bosflappen bij het Wasven in Eindhoven, waarbij producten van agroforestry-boeren werden gebruikt. Daarnaast organiseerde het netwerk kennisbijeenkomsten over aanplant, onderhoud, verwerking en afzet. Agrariërs werden ondersteund bij het opstellen van bedrijfsplannen, en er werd gewerkt aan een vervolgproject rond de verwaarding van carbon credits. Bovendien zette het netwerk zich actief in voor de stimulering van agroforestry in de Peel.

Transitie in de Peel
Wij zijn Jos en Lea Keijzers en wonen in Liessel, op 2 km van het Natura 2000-gebied De Peel. Zes à zeven jaar geleden besloten we af te stappen van een bouwplan met 17,5 hectare continu-teelt snijmais en een nieuw bouwplan te maken waarin meer natuur werd geïntegreerd. Met hulp van de provincie Noord-Brabant, het waterschap Aa en Maas, Brabants Landschap, de gemeente Deurne en de voorloper van het Agroforestry Netwerk Brabant werd een wadi met rabatten, een natuurvriendelijke oever en een boerenlandpad aangelegd. Daarnaast werden 380 walnotenbomen geplant en kwamen nieuwe gewassen zoals lupine, zonnebloemen en boekweit op het bedrijf.

Het resultaat is een mooi geheel en een prachtige plek om oud te worden. Maar van een mooi bord kun je niet lang eten. De afzet van producten uit agroforestry-systemen is nog steeds een uitdaging. Als we van agroforestry een succes willen maken, moet dit geregeld worden. Hier ligt een rol voor het agroforestry netwerk, de overheid, of toch bij onszelf? Of moet het misschien gezamenlijk worden aangepakt?

Agroforestry Netwerk Limburg

De provincie Limburg kent veel regionale verschillen; die kansen bieden voor specifieke vormen van agroforestry. In het zuiden is waterveiligheid, het tegengaan van erosie, een relevant thema. Bomen kunnen daar een grote rol in spelen. Ook is er in het zuiden een waardering voor goed, smaakvol voedsel wat ook kansen bieden voor de specifieke afzet van agroforestry producten.

Natuurboerderij De Hofkamer Wahlwiller
Heuvels, graften, hoogstamfruit, gras, runderen, hoogstam. Dat alles kun je in een oogopslag zien als je op de boerderij bent van Wendy Bindels en Janneau van Kranenburg. Deze is gelegen in Wahlwiller, middenin een bijzonder natuurgebied. Boeren ‘met de natuur mee’ is voor hun dan ook een vanzelfsprekendheid. Hun visie is duidelijk: gericht op het herstel van de natuur, waarin runderen, varkens en kippen straks een plek krijgen, evenals noten- en andere vruchtbomen. 

Een belangrijke stap was het recent ondertekenen van een natuurinclusieve samenwerkingsovereenkomst met Staatsbosbeheer, dat nabijgelegen gronden beheert. Het aantal runderen wordt verminderd, waardoor meer ruimte ontstaat voor natuurbegrazing. De agroforestry-plannen (circa 11 hectare) worden met hulp van het Agroforestry Netwerk Limburg uitgewerkt in het kader van het EU-project Afaktive. Dit project richt zich op het inzetten van bomen voor productie én watermanagement, iets wat in dit deel van Limburg erg belangrijk is.

Afgelopen winter zijn al enkele voederhagen en rijen notenbomen rond het erf aangeplant. In de planning staan nog schaduwbomen, notenbomen in combinatie met runderen, fruitbomen en meer voederhagen. 

Meer weten: www.dehofkamer.nl

In het noorden, bijvoorbeeld rond de Peel, zijn er mogelijkheden voor pluimveehouders om bomen te planten in de uitloop van kippen. In dit kader is recent het project ‘Bomen in de uitloop van kippen’ gestart; de startbijeenkomst vond plaats op 8 juli.

Het Agroforestry Netwerk Limburg, met een team van 6, heeft de afgelopen jaren het netwerk met boeren en regionale partijen verder opgebouwd. De focus ligt o.a. op het opstellen van bedrijfsplannen, en realiseren van de aanplant, voor boeren die met agroforestry willen starten. Zo komen er steeds meer voorbeelden die andere boeren weer kunnen inspireren.